ΝΟΗΤΙΚΗ ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΑΙ ΙΔΕΑΤΗ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΣΤΟΝ ΠΛΑΤΩΝΑ

Βασίλης Κάλφας
Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

H σύνδεση αστρονομίας, μουσικής και Θεωρίας των αριθμών αποτελεί πυθαγόρεια κατάκτηση, την οποία υιοθετεί πλήρως και o Πλάτων. Στο πλατωνικό όμως σύστημα η σχέση των τριών γνωστικών κλάδων γίνεται πιο εκλεπτυσμένη και n περίπλοκη. Στον εσχατολογικό μύθο του Ηρώς της Πολιτείας 7z 7ι,, οι ψυχές στη μεταθανάτια διαδρομή τους αντικρίζουν το κοσμικό όραμα του αδραχτιού της Ανάγκης που αναπαράγει τις κυκλικές κινήσεις των πλανητών και ακούν την ουράνια μουσική που παράγεται από την τακτική περιστροφική κίνηση των πλανητικών σφαιρών. Το αστρονομικό περιεχόμενο του μύθου αποτελεί την πραγματοποίηση των Θεωρητικών διακηρύξεων του 70υ βιβλίου της Πολιτείας. H αναφορά στις οκτώ Σειρήνες που όλες μαζί παράγουν «μια φωνή, έναν τόνο μια αρμονία» (617d), παύει να είναι τόσο ευφάνταστη και μυθική, ον διαβαστεί σε συσχετισμό με το πέμπτο προπαιδευτικό μάθημα της Πολιτείας, την Θεωρία της μουσικής (τον λόγο «περί αρμονίας>). Στη Θεωρία της μουσικής, o Πλάτων κάνει λόγο για μία «πραγματική» αρμονική, που δεν Θα στηρίζεται στην ακοή και δεν Θα ασχολείται με τις ακουστικές αρμονίες αλλά με τις αρμονικές σχέσεις των ίδιων των αριθμών. Για μια επιστήμη δηλαδή της καθαρής νόησης και όχι του φαινομένου. Στον Τιμαίο o Πλάτων επιχειρεί την τελική και ιδιαίτερα φιλόδοξή του σύνθεση. Οι κινήσεις του ουρανού, αν και φαινομενικά ανώμαλες, Θεωρούνται απόλυτα τακτικές και ομαλές επειδή ακριβώς εκφράζουν μαθηματικές σχέσεις αρμονικής φύσεως. 0 χρόνος ταυτίζεται με την ρυθμική περιοδική κίνηση των ουράνιων σφαιρών. Κι η όραση και ακοή παρουσιάζονται ως το ύψιστο δώρο των θεών στον άνθρωπο, αφού μέσω αυτών των αισθήσεων o άνθρωπος εναρμονίζει τις κινήσεις της δικής του ψυχής με την κίνηση του ουρανού, ανακαλύπτει την έννοια του χρόνου και του αριθμού και φθάνει στο «γένος της φιλοσοφίας» (47b).

H ΑΡΜΟΝΙΑ ΤΩΝ ΣΦΑΙΡΩΝ ΣΤΗΝ ΟΨΙΜΗ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ

Παύλος Καϊμάκης
Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

H αρμονία των σφαιρών είναι μία από τις πιο γόνιμες ιδέες της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, αφού, μεταξύ άλλων, εξακολουθεί ακόμη να αποτελεί πηγή έμπνευσης για σημαντικούς συνθέτες της εποχής μας. Απόδειξη τα σχετικά έργο συνθετών όπως o P. Hindemith, o I. Ξενάκης και βέβαια o M. Θεοδωράκης. Στους πρώτους Πυθαγορείους η αρμονία των σφαιρών είναι ένα καθαρά φυσικό φαινόμενο: τα ουράνια σώματα εφόσον κινούνται πρέπει να παράγουν ήχο. Το ερώτημα στο οποίο προσπαθούν να απαντήσουν οι Πυθαγόρειοι είναι γιατί o ήχος αυτός δεν ακούγεται στη γη από τους ανθρώπους. Με τον καιρό η αρμονία των σφαιρών παίρνει διάφορες μορφές: κάθε ουράνιο σώμα συνδέθηκε με μια συγκεκριμένη νότα της αρχαιοελληνικής λύρας ή με έναν αριθμό, ή με μία μούσα. Στην ομιλία μου, Θα παρακολουθήσω την αρμονία των σφαιρών όπως εμφανίζεται σε συγγραφείς της όψιμης αρχαιότητας, όπως o Κικέρων, o Φίλων o Ιουδαίος, o Αριστείδης Κοϊντιλιανός και άλλοι.

"ΠΟΛΥΤΡΟΠΟΣ ΑΡΜΟΝΙΑ": O ΚΑΛΒΟΣ ΚΑΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΤΩΝ ΣΦΑΙΡΩΝ

Νάσος Βαγενάς
Πανεπιστήμιο Αθηνών

Κανείς άλλος 'Έλληνας ποιητής δεν επεδίωξε να εκφράσει με το στίχο του την αίσθηση της συμπαντικής αρμονίας πιστότερα και προγραμματικότερα an όσο o Ανδρέας Κάλβος. Οι εξηγήσεις του στη <<Επισημειώσιν> της Λύρας, ότι με τη μετρική των ωδών του επιχειρεί να αναπαραγάγει «την γνωστήν εις τους παλαιούς μόνον πολύτροπου αρμονίαν>>, παραπέμπει όχι μόνο στη θεωρία της μουσικής των ουρανίων σφαιρών του Πυθαγόρα («δι' ου τα νέφη εσχίσθησαν και των άστρων εφάνηκεν /η) αρμονία»), αλλά και στη διαδεδομένη την εποχή του Κάλβου ιδέα της «πληθύος των κόσμων>>, δηλαδή στην άποψη ότι επειδή το σύμπαν είναι αρμονικό, δεν μπορεί παρά να κατοικείται από νοήμονα όντα.

ΣΥΜΠΑΝΤΙΚΕΣ ΑΡΜΟΝΙΕΣ ΚΑΙ Η ΓΕΝΕΣΗ ΤΩΝ ΓΑΛΑΞΙΩΝ

Γιάννης Παπαμαστοράκης
Πανεπιστήμιο Κρήτης

'Όλες οι κοσμικές δομές που παρατηρούμε στον έναστρο ουρανό είναι απόρροια κοσμικών ήχων στο πρωταρχικό Σύμπαν. 'Ήδη από τα πρώτα κλάσματα δευτερολέπτου μετά την Μεγάλη Έκρηξη υπήρχαν στο γρήγορα διαστελλόμενο Σύμπαν ακουστικές ταλαντώσεις. Το ηχητικό τους φάσμα είχε ανώτερες αρμονικές όπως εκείνες των μουσικών οργάνων. Τα πυκνώματα και αραιώματα που δημιουργούσαν τα ηχητικά κύματα στο καυτό, ιονισμένο αέριο του αρχέγονου σύμπαντος είναι ακόμα και σήμερα παρατηρήσιμα ως μικρές διακυμάνσεις της Θερμοκρασίας στην μικροκυματική) κοσμική ακτινοβολία.
380.000 χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, όταν πια το κοσμικό αέριο λόγω της συμπαντικής διαστολής έγινε αρκετά ψυχρό και σχηματίστηκαν ουδέτερα άτομα, το φως το οποίο στήριζε τον ήχο απελευθερώθηκε. ΟΙ κοσμικοί ήχοι σίγησαν. Όμως τα πυκνώματα των κοσμικών ήχων όχι μόνο συνέχιζαν να υπάρχουν αλλά με την πάροδο του χρόνου, υπό την επίδραση της βαρύτητας, διαρκώς αυξάνονταν σε διαστάσεις και μάζα, υπερνικώντας τη συμπαντική) διαστολή. Τελικά από τα πυκνώματα που αντιστοιχούσαν σε ανώτερες αρμονικές δημιουργήθηκαν, μετά από 100 εκατομμύρια χρόνια απόλυτου σκότους, τα πρώτα λαμπερά αστέρια. Από κατώτερες αρμονικές δημιουργήθηκαν μετά από ένα δισεκατομμύριο χρόνια οι γαλαξίες και στη συνέχεια οι μεγαλύτερες σήμερα ορατές δομές του Σύμπαντος, τα σμήνη των γαλαξιών. 0 Γαλαξίας μας, o 'Ήλιος που είναι ένα από τα αστέρια του, η Γη, η ίδια η ύπαρξή μας έχουν τις ρίζες τους στις κοσμικές αρμονίες που ενυπήρχαν στο αρχέγονο Σύμπαν 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια πριν.

O ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΦΥΣΙΚΟΙ: Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΑΡΜΟΝΙΑΣ ΚΑΙ Η ΑΡΜΟΝΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΤΗΜΗΣ
Murray Campbell
Πανεπιστήμιο Εδιμβούργου
H ανακάλυψη του Πυθαγόρα, ότι οι αναλογίες απλών ακέραιων αριθμών στα μήκη των χορδών, δημιουργούν σύμφωνα μουσικά διαστήματα, ανέδειξε μία Θεμελιώδη σχέση ανάμεσα στα μαθηματικά και τη μουσική. Για τους Πυθαγόρειους η αριθμητική απλότητα των αναλογιών ήταν ικανή απόδειξη της πρωταρχικής σημασίας των διαστημάτων. Στους τρεις τελευταίους αιώνες, πολυπληθείς προσπάθειες έχουν γίνει προκειμένου να αναπτυχθεί μία επιστημονική Θεωρία για την αρμονία χρησιμοποιώντας φυσικές περισσότερο παρά μαθηματικές αρχές. Στη ρίζα των περισσότερων από αυτές τις Θεωρίες υπάρχει μία μουσική τονικότητα, που περιέχει μία σειρά από ήχους καθορισμένου τονικού ύψους δηλαδή, το διάστημα μεταξύ της δευτέρας και της τρίτης είναι μία καθαρή πέμπτη, το διάστημα μεταξύ της τρίτης και της τετάρτης είναι μία καθαρή τέταρτη, ενώ η τέταρτη, η πέμπτη και η έκτη συνιστούν μια μεγάλη τρίτη. 'Eτσι τα κρίσιμα στοιχεία της αρμονίας ενσωματώνονται σε μία και μόνο νότα.
H παρούσα ανακοίνωση ανασκοπεί τη Φυσική που βρίσκεται πίσω από τη δημιουργία μιας αρμονικής σειράς στοιχείων συχνότητας και συζητά τη σημασία των αρμονικών σειρών ως τη βάση για μία θεωρία αρμονίας. Προϊόντα αλλοίωσης που δημιουργούνται από το σύστημα παραγωγής ήχου ή από το αυτί του ακροατή, τροποποιούν την αντίληψη των διαστημάτων με τρόπους που έχει ενδιαφέρουσες αρμονικές συνέπειες. Τέλος στην ομιλία προσεγγίζονται συνοπτικά δύο κλάδοι της φυσικής που πρόσφατα έχουν κάνει τεράστια πρόοδο. H Θεωρία της μη γραμμικής δυναμικής έχει δείξει ότι δονούμε-α συστήματα μπορεί να οδηγηθούν από αρμονική δόνηση σε Xαοτική κίνηση, μέσω μιας σειράς ενδιάμεσων σταδίων τα οποία περιλαμβάνουν τη δημiουργία υπο-αρμονικών κλιμάκων. Σε ένα γοητευτικό πάντρεμα των ιδεών των Πυθαγορείων ii της σύγχρονης Φυσικής η θεωρία των υπερ-χορδών μια τρέχουσα πρωτοπορία :,lc Φυσικής για μια οικουμενική Θεωρία για την ύλη - υποστηρίζει ότι τα στοιχειώδη σωματίδια που συνιστούν τον κόσμο μας στην πραγματικότητα είναι παλμικά σχήματα λεπτών δομούμενων χορδών.

H ΑΡΜΟΝΙΑ ΤΩΝ ΗΜΙΣΦΑΙΡΙΩΝ: Η «ΕΙΧΕ ΔΙΚΙΟ O ΠΥΘΑΓΟΡΑΣ;»

Robert Turner
Πανεπιστήμιο Λονδίνου
• μουσική είναι έμφυτη στο ανθρώπινο είδος. 'Eχει διαφορετικές επιδράσεις πάνω μας απ' ό,τι η γλώσσα και τη χρησιμοποιούμε για διαφορετικούς σκοπούς. Σωματικοί περιορισμοί, αρχές οργάνωσης του εγκεφάλου και εξελιγμένοι μηχανισμοί για την ακοή και την παραγωγή φωνητικών ήχων ίσως προσδιορίζουν ποια είδη ηχητικών σχημάτων μπορεί να Θεωρηθούν ότι έχουν μουσικές επιδράσεις στον πολιτισμικό και ιστορικό χρόνο.
• ομιλία ανακεφαλαιώνει σύντομα την παρούσα κατάσταση της
επιστημονικής κατανόησης του πώς o ανθρώπινος εγκέφαλος χειρίζεται τους μουσικούς ήχους όπως φαίνεται στα ευρήματα πειραματικών χαρτογραφήσεων, που βασίζονται στις σύγχρονες τεχνικές τομογραφίας και νευρο-απεικόνισης (PET, FMRI) και της ηλεκτροφυσιολογίας. Πρόσφατα πειραματικά ευρήματα υποδηλώνουν ότι κατά την ανάπτυξη των παιδιών η μουσική επικοινωνία προηγείται της γλώσσας και ότι οι περιοχές της γλώσσας στον εγκέφαλο φαίνεται να είναι ένα υποσύνολο των περιοχών της μουσικής. Για τη μουσική, συχνά εμπλέκονται περιοχές και στα δύο εγκεφαλικά ημισφαίριο, ενώ στη γλωσσική δραστηριότητα συνήθως ενεργοποιούνται περιοχές κυρίως του αριστερού ημισφαιρίου. Τονικοί συνδυασμοί από νότες φαίνεται να έχουν ιδιαίτερη σημασία και για τη μουσική αντίληψη στα βρέφη αλλά και για την ενεργοποίηση του εγκεφάλου σε ενήλικες ακροατές.
Ιδιαίτερα επιθυμητή είναι σαφώς η παραπέρα μελέτη της σχέσης της μουσικής και της αντίληψης και της παραγωγής της γλώσσας. Οι υπάρχουσες μελέτες συχνά δεν ελέγχουν επαρκώς τις δοκιμασίες ή τα ερεθίσματα ώστε να υποδείξουν και να προσδιορίσουν πλήρως τις διαφορές στις σχετικές εγκεφαλικές δομές. Αντίθετα, μια πρόσφατα ολοκληρωμένη μελέτη, η οποία θα περιγραφεί λεπτομερώς συγκρίνει Tic αντιδράσεις του εγκεφάλου στο άκουσμα οικείων τραγουδιών με τις αντιδράσεις του εγκεφάλου στο άκουσμα της απαγγελίας (χωρίς μελωδία) των στίχων των ίδιων τραγουδιών από τους ίδιους ερμηνευτές. Αυτός o πειραματικός σχεδιασμός ελέγχει το σημασιολογικό περιεχόμενο, καθώς και τη χροιά της φωνής και την ακουστική πηγή, και Ta προκαταρκτικά αποτελέσματα δείχνουν μικρές διαφορές στην ενεργοποίηση του εγκεφάλου σε ιδιαίτερα σημαντικές περιοχές.
Το ίδιο το τραγούδι απαιτεί παραπέρα μελέτη. Είναι λογικό να προτείνουμε ότι όλα τα είδη μουσικής προέρχονται τελικά από το τραγούδι, και ότι 0 βασικός σκοπός των μουσικών οργάνων είναι να υποκαταστήσουν και να επεκτείνουν την ανθρώπινη φωνή με διάφορους τρόπους. 'Έτσι οι νευροαπεικονιστικές μελέτες του τραγουδιού ίσως προσεγγίσουν πιο άμεσα το ερώτημα της έμφυτης ανθρώπινης μουσικότητας απ'' ό,τι η έρευνα που αφορά τέτοιες πολιτισμικά σχετικές ακουστικές πηγές όπως τα μουσικά όργανα.

ΓΙΑΤΙ Η ΜΟΥΣΙΚΗ ΚΙ ΑΠΟ ΠΟΥ ΟΙ ΑΡΜΟΝΙΕΣ ΤΗΣ;

Bjorn Merker
Πανεπιστήμιο Uppsala

Ως ανθρώπινα όντα, τείνουμε να εκλαμβάνουμε τη μουσική σαν δεδομένη, αν κι από τη σκοπιά της φυσικής ιστορίας είναι πράγματι ένα σπάνιο φαινόμενο. 0 Δαρβίνος Θεώρησε την ανθρώπινη ικανότητα να απολαμβάνουμε και να παράγουμε μουσική σαν μια από τις πιο μυστηριώδεις ικανότητες που είμαστε προικισμένοι. Αυτό γιατί μια τέτοια ικανότητα δεν έχει μια προφανή χρησιμότητα σε σχέση με τις συνήθειες της καθημερινής ζωής, παρόλο που είναι οικουμενικά παρούσα σε όλους τους ανθρώπινους πολιτισμούς, από την αρκτική έως την τροπική ζώνη και από κυνηγούς-συλλέκτες έως τις βιομηχανικές κοινωνίες. Στο πλαίσιο μερικών οξυδερκών παρατηρήσεων για τις συγκινήσεις που αναδύονται μέσα μας από τη μουσική, ο Δαρβίνος παρέθεσε μια κινέζικη παροιμία, ότι «η μουσική έχει τη δύναμη να κατεβάσει τον παράδεισο στη γη». 0 Δαρβίνος όχι μόνο εκτιμούσε πλήρως τη μοναδικότητα της ανθρώπινης μουσικής, αλλά πίστευε ότι η μουσική προϋπήρξε της γλώσσας στην ανθρώπινη εξέλιξη και στην πραγματικότητα έθεσε τα Θεμέλια πάνω στα οποία αναπτύχθηκε η γλώσσα σε ένα ύστερο μάλλον στάδιο της ανθρώπινης προϊστορίας. Πίστευε ότι τραγουδήσαμε πριν μιλήσουμε και τοποθέτησε την απαρχή της ικανότητάς μας να τραγουδάμε ακριβώς σε αυτή την ανεξάντλητη πηγή της φύσης για αισθητική σπατάλη, η ίδια πηγή που μας έδωσε τα χρώματα της ουράς του τσαλαπετεινού, το ντουέτο των πιθήκων που τραγουδούν - οι γίββωνες - και το υποβρύχιο κοντσέρτο των φαλαινών, δηλαδή το παιχνίδι ζευγαρώματος μεταξύ των φύλων και των εμπλεκόμενων αντεραστών.
Ωστόσο, ιχνηλατώντας την ικανότητά μας για τραγούδι σε μια τέτοια αιτία το μόνο που μπορούμε να περιμένουμε να προκύψει είναι η μουσική είναι περίτεχνη, αλλά προκύπτουν λίγα για τα πραγματικά δομικά χαρακτηριστικά της και τις ιδιαιτερότητές της. Γιατί υπάρχουν ευδιάκριτα τονικά ύψη; Γιατί υπάρχουν διάρκειες με αξίες αναλογιών; Γιατί υπάρχει κυριαρχία λόγων ακέραιων αριθμών στις συχνότητες που μας δίνουν σύμφωνους αρμονικούς ήχους; Σχετικά μ' αυτά τα ερωτήματα υπάρχει μια παράδοση που εμμένει εδώ και χιλιάδες χρόνια πολιτισμικής ιστορίας και προσπαθεί να ιχνηλατήσει τις σημαντικές όψεις του μουσικού φαινομένου σε μη ανθρώπινες αιτιάσεις, δηλαδή στην ίδια την ύλη, όπως στη φυσική των δονήσεων, στα σώματα που λικνίζονται και στροβιλίζονται με τις αντηχήσεις και τις σχέσεις φάσεως του ήχου. Όταν διεγείρουμε μια ηχογόνο πηγή, παράγει όχι μόνο βασικές αρμονικές, που είναι ελκυστικές στο αυτί μας, αλλά και ασθενέστερες αρμονικές, που συνάδουν με τις ισχυρές και συνδιαμορφώνουν το τελικό τονικό ύψος. Αυτή είναι η σειρά των αρμονικών, γνωστών και ως overtones, εκ των οποίων I] χαμηλότερη έκταση έχει προφανώς σχέση με τα διαστήματα της μουσικής εναρμόνισης. Αυτές οι σχέσεις ερευνήθηκαν από διάφορους μουσικούς και Θεωρητικούς, μεταξύ αυτών και o Πυθαγόρας, ένας πρωτοπόρος και πατριάρχης, του οποίου έχουμε έναν εκπρόσωπο στην ομήγυρή μας, στο πρόσωπο του Mίκη
Θεοδωράκη.
Παρόλο αυτά παρουσιάστηκαν προβλήματα, όταν οι Θεωρητικοί - διαισθητικά επικαλούμενοι το Πυθαγόρειο πρόγραμμα - προσπάθησαν να το επεξεργαστούν λεπτομερώς και αναφορικά με τις πραγματικές μουσικές παραδόσεις και πρακτικές. Αυτό οδήγησε μερικούς στην απερίφραστη απόρριψη της αποκαλούμενης «ακροβατικής Θεωρίας για τη φυσική αντήχηση», κατηγορώντας την ότι αγνοεί το γεγονός ότι «μια ευρεία ποικιλία διαστημάτων και τονικών υψών χρησιμοποιείται σε διαφορετικές κλίμακες σε διαφορετικές μουσικές κουλτούρες>, διαστήματα που δύσκολα εμφανίζονται με οποιαδήποτε άμεση εφαρμογή στην αρμονική ακολουθία. Στην ομιλία μου Θα συμπεράνω ότι τα προβλήματα που αναφέρονται από τους επικριτές είναι αρκετά πραγματικά, ωστόσο η εγκατάλειψη της Θεωρίας της αντήχησης ως πιθανής εξήγησης των μουσικών διαστημάτων, των κλιμάκων, των αρμονικών και των τονικών σχέσεων, ίσως είναι πρόωρη. Κι αυτό γιατί μία σειρά από πρόσφατες εξελίξεις, όπως τα ευρήματα πάνω στην αντίληψη των τονικών συχνοτήτων στα ζώα, η μαρτυρία σχετικά με την οργάνωση των τριχοειδών κυττάρων στο έσω αυτί αναφορικά με τις «ωτακουστικές εκπομπές», και εξελίξεις στη θεωρία της μη γραμμικής δυναμικής συγκλίνουν σε μία πολύ λεπτή και Θελκτική νέα Θεωρητική σύνθεση, μία σύνθεση όπου το Πυθαγόρειο σύνολο, οι ακέραιες αναλογίες και τα φαινόμενα της αντήχησης πράγματι αναδύονται ως ακρογωνιαίος λίθος, πάνω στον οποίο βασίζονται μουσικές κλίμακες, αρμονίες και τονικές σχέσεις.

ΦΑΛΑΙΝΕΣ ΤΟΥ ΕΙΔΟΥΣ MEGAPTERA : ΩΚΕΑΝΙΟΙ ΤΡΑΓΟΥΔΙΣΤΕΣ ΚΑΙ ΣΥΝΘΕΤΕΣ.
ΕΛΕΦΑΝΤΕΣ ΤΩΝ ΑΦΡΙΚΑΝΙΚΩΝ ΔΑΣΩΝ: ΜΙΑ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΙΕΡΟΤΕΛΕΣΤΙΑ
ΓΟΝΙΜΟΤΗΤΑΣ
Kate Payne
Πανεπιστήμιο Cornell
Οι αρσενικές φάλαινες του είδους megaptera τραγουδούν μακρόσυρτα περίπλοκα τραγούδια στο πλαίσιο του ζευγαρώματος. Τα τραγούδια μεταβάλλονται με λεπτότητα, συνεχώς και προοδευτικά μέσα στο χρόνο, με τις μεγαλύτερες αλλαγές να σημειώνονται στην έξαρση της αναπαραγωγικής περιόδου. 'Όλοι οι τραγουδιστές ενός πληθυσμού εμμένουν στις λεπτομέρειες κάθε αλλαγής, δείχνοντας έτσι ότι ακόμη και κατά τη διαδικασία της σύνθεσης ακούν προσεκτικά o ένας τον άλλο. Οι αλλαγές είναι αμετάκλητες και συχνά αρκετά εκτεταμένες και απότομες. Δείγματα τριάντα δύο ετών με τραγούδια από δύο απομονωμένους πληθυσμούς με φάλαινες του είδους megaptera, (των οποίων τα τραγούδια εξελίχθηκαν ξεχωριστά) φανερώνουν μεγάλη ηχοποικιλότητα, οργανωμένη σε ενότητες, φράσεις και Θέματα. Τα τραγούδια, σε διάφορα σημεία, είναι δομικώς όμοια, αν και η δομή τους εξελίσσεται αργά. Κάθε τραγούδι του ωκεανού, αναπτύσσεται για μια περίοδο μερικών χρόνων, κατά την οποία η πρόσπωση ομοιοκατάληκτων φράσεων και σχημάτων (σαν ρύμες) συμπίπτει με τη σημασία του Θεματικού υλικού του τραγουδιού, υποδηλώνοντας ότι η ομοιοκαταληξία ενδυναμώνει τη μνήμη των ακροατών και κατά συνέπεια την ικανότητά τους να μιμούνται ένα περίπλοκο, μεταβαλλόμενο μοντέλο. Αυτά τα παραδείγματα πολιτισμικής εξέλιξης και οι ομοιότητές τους με τη μουσική του ανθρώπου και την επική ποίηση είναι ενδιαφέρουσες στο πλαίσιο της Θεωρίας του Θεοδωράκη για τη συμπαντική αρμονία.
Κατά τις δύο τελευταίες δεκαετίες έχω μελετήσει επίσης τη φωνητική συμπεριφορά των ελεφάντων στα δάση, των οποίων το φωνητικό ρεπερτόριο - σε μεγάλο βαθμό κάτω από το εύρος ακοής του ανθρώπού - λειτουργεί περισσότερο σαν γλώσσα παρά σαν μουσική. Εδώ ανακαλύπτουμε συγκεκριμένες φωνοποιήσεις πού επανεμφανίζονται σε Θέσεις ενός συγκεκριμένου πλαισίου, αλλά με τη διαφορά ότι δεν είναι ακολουθίες που μοιάζουν με τραγούδι. Εξαίρεση αποτελεί το ερωτικό κάλεσμα του Θηλυκού, μία ρυθμική επανάληψη ενός απλού ηχητικού τύπου, το οποίο συχνά ακολουθείται από μια χαοτική χορωδία των ελεφάντων της περιοχής. H χορωδία λειτουργεί σαν μια εξαγγελία της γονιμότητας που διαχέεται μεταδοτικά στο δάσος. Θα κλείσω την εισήγησή μου παίζοντας για μερικά λεπτά αυτήν τη χορωδία των ελεφάντων.

H ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
Katie Overy
Πανεπιστήμιο Εδιμβούργου
H σπουδαιότητα της μουσικής στην ανθρώπινη εμπειρία είναι αναμφισβήτητη. 0 ρόλος της μουσικής μπορεί να ποικίλλει ακραία: η καταπραϋντική επίδραση των βρεφικών νανουρισμάτων, o παιγνιώδης χαρακτήρας των παιδικών τραγουδιών, η κινητήρια ενέργεια των τραγουδιών εργασίας, η μετάδοση της τοπικής ιστορίας και κουλτούρας μέσω του δημοτικού τραγουδιού, η αίσθηση του σώματος που προκαλείται από την κίνηση και η γοητεία της χορευτικής μουσικής, η διανοητική διέγερση της λόγιας μουσικής, η αίσθηση συνοχής των εθνικών, πολιτικών ή ποδοσφαιρικών ύμνων, Θέματα διαφημιστικής μουσικής που ενεργοποιούν τη μνήμη, η λίστα είναι μεγάλη. H διαπεραστική και βαθιά σύνδεση μεταξύ όλων αυτών των μουσικών ρόλων είναι ουσιαστικά η εμπειρία της ανθρώπινης επικοινωνίας, η
μετάδοση ιδεών και συναισθημάτων μέσω μουσικών ήχων. Αλλά τα σημαντικά ερωτήματα σχετικά με μια τέτοια επικοινωνιακή εμπειρία παραμένουν αναπάντητα: Γιατί είναι η μουσική τόσο ισχυρή; Πώς είναι η μουσική τόσο ισχυρή; Με ποιους μηχανισμούς ή με ποια πρότυπα μας επηρεάζει η μουσική με τον τρόπο που μας επηρεάζει;
Το πρώιμο ενδιαφέρον μου για τον ρόλο της μουσικής στην εκπαίδευση των παιδιών με έχει οδηγήσει σε ένα συναρπαστικό μονοπάτι εξερεύνησης στη μουσική ακουστική, τη μουσική αισθητική, τη μουσική ψυχολογία, τη μουσικοθεραπεία, τη μουσική παιδαγωγική και τη μουσική νευροεπιστήμη. Από τη φυσική αντήχηση των δομούμενων σωμάτων μέχρι τον ρόλο της μουσικής στην κοινωνία, μου έχει γίνει ξεκάθαρο ότι η μουσική είναι ένα αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής μας και του σύμπαντος μας. H μουσική είναι ταυτόχρονα διεγερτική και θεραπευτική, ενδιαφέρουσα και χαλαρωτική, διασκεδαστική και προκλητική, δανείζοντας το ασυνήθιστο δυναμικό της στην ανθρώπινη ζωή. H εργασία μου με δυσλεξικά παιδιά, με ασθενείς με αφασιακό εγκεφαλικό επεισόδιο και με φυλακισμένους, με έχει οδηγήσει να πιστέψω ότι αυτό το δυναμικό χρειάζεται ακόμα να εξερευνηθεί, να γίνει κατανοητό και να αναπτυχθεί. Το πρόσφατα ιδρυθέν Ινστιτούτο για τη Μουσική στην Ανθρώπινη και Κοινωνική Ανάπτυξη, στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, σκοπεύει να ανταποκριθεί σ' αυτή την ανάγκη, φέρνοντας κοντά ειδικούς από την ψυχολογία, την ιατρική, την πληροφορική, τη φιλοσοφία, την κοινωνιολογία και τη μουσική, για να συνεισφέρουν στην επιστημονική κατανόηση και στην πρακτική εφαρμογή της μουσικής ως Θεραπευτικού, εκπαιδευτικού, καλλιτεχνικού και κοινωνικού εργαλείου.
Οι αρχαίοι 'Έλληνες γνώριζαν καλά την αξία της μουσικής στην εκπαίδευση και στην επιστήμη και εγώ Θεωρώ μεγάλη τιμή μου να μιλήσω πάνω σ' αυτό το θέμα στη σύγχρονη Κρήτη. 0 σεβασμός μου για το έργο του Mίκη Θεοδωράκη είναι τεράστιος έχει συλλάβει τη δύναμη της μουσικής με ασυνήθιστους τρόπους στην πορεία της καριέρας του, από το εγχείρημά του για την αναβίωση των Ελληνικών δημοτικών σκοπών, τραγουδιών και οργάνων και την μετατροπή τους σε δημοφιλή και κλασική μουσική, έως τη χρήση της μουσικής ως κοινωνικού δεσμού και πολιτικού εργαλείου. ίσως η ικανότητά του στην επίτευξη των στόχων του να οφείλεται στη διαισθητική του κατανόηση για τη μουσικής ως μια Παγκόσμια Αρμονία.

ΜΟΥΣΙΚΕΣ ΣΦΑΙΡΕΣ ΕΠΙΡΡΟΗΣ:
H ΑΡΜΟΝΙΑ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΙΞΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΗΛΙΚΙΑ
Lori A. Custodero
Πανεπιστήμιο Columbia
H ανθρώπινη ανάπτυξη και οι μουσικές διεργασίες μοιράζονται ένα σημειολογικό ρεπερτόριο: έννοιες όπως ρύθμιση, παραλλαγή, μετατροπή, ανάπτυξη, ανακεφαλαίωση και πρόοδος υποδηλώνουν ότι η μουσική καθρεπτίζει τη ζωή και ότι η μουσική δραστηριότητα είναι ένας δυναμικός αυτόχθων τρόπος ύπαρξης στον κόσμο. Παίρνοντας αυτά ως δεδομένα, εξετάζω το πώς εκφράζεται η μουσική στις πιο πρώιμες ενσαρκώσεις της και πώς σι παιδικές μουσικές μας εμπειρίες μας βοηθούν να μάθουμε να ζούμε και να αναπτυσσόμαστε στην ενήλικη ζωή μας, ξαναζώντας τις ικανότητές μας να φανταζόμαστε, να ενσωματώνουμε, να αποτυγχάνουμε.
Ως δημιουργικοί ενήλικες έχουμε τροφοδοτηθεί από τη δική μας παιδική ηλικία, διατηρώντας έναν ανοικτό νου στις πιθανότητες, την ελευθερία να αποφύγουμε την κριτική και την περιέργεια να αναζητήσουμε εναλλακτικές ερμηνείες και πρακτικές. Είναι μια παιδικόμορφη αίσθηση απορίας που ενισχύει τη δέσμευσή μας στην καλλιτεχνία και έναν προσανατολισμό προς την εξερεύνηση και την ανακάλυψη, οι οποίες διατηρούν το ενδιαφέρον μας και την επίμονη συμπεριφορά μας. Με αυτόν τον τρόπο η παιδική ηλικία διαμορφώνει την ύπαρξή μας, ορίζοντας την κάθετη ατομική μας ανάπτυξή μας, o δε αρμονικός μας χαρακτήρας σε σχέση με τη συνοχή των διαθέσεων της παιδικής και της ενήλικης ζωής.
Ως παιδιά ανταποκρινόμασταν στον κόσμο που μας περιέβαλε. Επηρεαζόμενοι και επηρεάζοντας ταυτόχρονα, δημιουργήσαμε σχέσεις αλλά και δημιουργηθήκαμε μέσα από τις σχέσεις μας με τους ανθρώπους, τους τόπους, τις συνθήκες και τα γεγονότα που συνέθεταν το περιβάλλον μας. Οι πρώιμες καλλιτεχνικές εμπειρίες μας απαιτούσαν την πλήρη συμμετοχή μας σε όλες τις παραπάνω πηγές δημιουργίας νοήματος, κυρίως με ένα πρόσωπο που παρέχει φροντίδα, που εμπλέκεται σε μιμητικές εκτελέσεις και διαδοχικές φωνοποιήσεις με μια μουσικότητα που μοιράζεται, όπως περιγράφεται τόσο χαρακτηριστικά από τον Colwyn Trevarthen. Έτσι, το πώς ήμασταν στην παιδική μας ηλικία διαμορφώνει τις καλλιτεχνικές μας σχέσεις με τις πηγές του μουσικού νοήματος, ορίζοντας την οριζόντια ανάπτυξή μας καθώς συνυπάρχουμε με άλλους, δηλαδή, ορίζοντας τον αντιστικτικό μας /χαρακτήρα.
Μίκη Θεοδωράκη, η βιογραφία σας απευθύνεται άμεσα και με δραματικό τρόπο σε αυτές τις δυο (μουσικές) δυνάμεις που χαρακτηρίζουν την ανθρωπιά μας: δημιούργησες μια ζωή σε αντίστιξη με το περιβάλλον σου, δίνοντας σημασία και στη διαφωνία και στη συμφωνία, εμπλεκόμενος στην αντίσταση και συμβάλλοντας σε μία αναθεωρητική λύση. H προσωπική σας διαδρομή στη διαμόρφωση μιας Θεωρίας για την <<Συμπαντική Αρμονία» πηγάζει από τη διαίσθηση, αυτό που εγώ Θα ονόμαζα «αντηχητική κληρονομιά της παιδικής ηλικίας» και συντηρείται - πράγμα που σας είναι γνωστό - από τη μεγάλη πρόκληση να αρθρωθεί σε λόγο και ήχο.
Στην ομιλία μου θα επικεντρωθώ στις σχέσεις μικρών παιδιών με τους Σημαντικούς Άλλους μέσα σε ένα πλήθος από μουσικά περιβάλλοντα, μεταξύ αυτών, οικογένειες, κέντρα προσχολικής αγωγής, αίθουσες συναυλιών και τάξεις διδασκαλίας, όπου διερευνώ τον τρόπο με τον οποίο η μουσική συμβάλλει στην ανθρώπινη ανάπτυξη διαπροσωπικά και ενδοπρσσωπικά. H ενασχόληση με τη μουσική, που απαιτεί τις μέγιστες των προσπαθειών μας, ενισχύεται μέσα από την επαφή, με πρωτοβουλία του ατόμου, με το μουσικό υλικό σε αντίστιξη με το κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον. Σ' αυτήν την παρουσίαση επικεντρώνομαι στις σφαίρες επιρροής που υπάρχουν ανάμεσα στην παιδική ηλικία και την ενήλικη ζωή, χρησιμοποιώντας πορτραίτα παιδιών και ενηλίκων προκειμένου να αναδείξω a) τον αρμονικό χαρακτήρα των μουσικών εμπειριών και ειδικότερα πώς τα χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας διαμορφώνουν τη μουσικότητα, και β) τον πολυφωνικό χαρακτήρα των μουσικών σχέσεων ανάμεσα στα παιδιά και τους ενήλικες, το πώς η επαφή με τα παιδιά έχει επηρεάσει τη δημιουργική δραστηριότητα επαγγελματιών μουσικών καθώς την ανταπόκριση των δασκάλων και τις γονεϊκές πρακτικές τραγουδιού.

H ΕΥΡΕΣΗ ΚΑΙ Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΩΝ ΡΙΖΩΝ: TA ΜΟΥΣΙΚΑ ΔΥΝΑΜΙΚΑ ΤΟΥ <<ΑΝΗΚΕΙΝ>
Maya Gratier
Πανεπιστήμιο Παρισιού X - Nanterre
H οικουμενική δύναμη της μουσικής να ενώνει τους ανθρώπους, να τους συγκινεί και να δίνει κίνητρα για νέα δράση είναι ευρέως γνωστή. Ωστόσο, δεν έχει ληφθεί, ίσως, υπόψη μια λεπτή διαλεκτική που ενυπάρχει σε όλα τα μουσικά είδη. Ενώ, δηλαδή, η μουσική διευρύνει τη βαθιά κατανόηση πέρα από τα όρια της γλώσσας, του πολιτισμού και της θρησκείας, για να είναι τόσο πλατιά αποδεκτή, Θα πρέπει, επίσης, να είναι ριζωμένη μέσα στον καθένα μας και να οδηγεί σε συνοχή και αυθεντικότητα. 'Όλη η μουσική είναι ταυτόχρονα και άμεσα προσβάσιμη (ως δομημένος ήχος που παράγεται με έντονα συναισθήματα) και συνηχεί με την ιστορία και με μια αίσθηση χώρου. H μουσική, όπως μας δείχνει το έργο του Μίκη Θεοδωράκη, φέρει τη στάμπα μιας κοινότητας και το εμφανές ξετύλιγμα των ποικίλων τροχιών της. Συμπλέκεται με το αίσθημα του ανήκειν με τον ίδιο τρόπο που το βάδισμα, η χειρονομία ή η φωνή κάποιου συμπλέκεται με την οικειότητα και την ταυτότητά του. Τα τοπικά δυναμικά της μουσικής έκφρασης έχουν ρίζες και μοίρες και αντέχουν στο χρόνο. Συμβάλλουν δε στην αρμονία της κοινότητας.
Αναπτυξιακοί ψυχολόγοι και ψυχολόγοι της μουσικής διαθέτουν σοβαρά στοιχεία που επιβεβαιώνουν ότι οι άνθρωποι ξεκινούν τη ζωή τους μουσικά. Οι μουσικοί δεσμοί που αναπτύσσονται ανάμεσα στους γονείς και τα βρέφη τους από τα πρώτα λεπτά της ζωής μετά τη γέννηση έρχονται να αντικαταστήσουν το δέσιμο του ομφάλιου λώρου και την αναχώρηση από τη μήτρα. Το βρέφος, μακριά από τη μητέρα του, σε έναν κόσμο απεριόριστου χώρου και χρόνου φτιάχνει μουσικές αλληλουχίες που μέσα από την επανάληψη και τη διαρκή αναζήτηση γίνονται καλά γνωστό μονοπάτια που οδηγούν στην οικειότητα και στο ανήκειν. O δημιουργικός ρυθμός, o ηχητικός παλμός και η λεκτική ανάλυση, που εκκινούν από τη Θεμελιώδη αρχιτεκτονική της διυποκειμενικότητας, οδηγούν σε ένα αίσθημα εμπιστοσύνης και προσφέρουν αξιοπρέπεια στον αναπτυσσόμενο νου. Κατά την αλληλεπίδραση τα βρέφη Θυμούνται τις μορφές και την υφή των προηγούμενων συναντήσεων και τα χρησιμοποιούν, για να εμπνεύσουν και να διαμορφώσουν νέους τρόπους να βιώνουν τις στενές τους σχέσεις.
Πρώτα θα παρουσιάσω έρευνα πάνω στην επικοινωνία μητέρων-βρεφών στην Ινδία, τη Γαλλία και τη Βόρεια Αμερική και μητέρων που αισθάνονται ξεριζωμένες και αποκομμένες από τον πολιτισμό τους. Οι μητέρες σε αυτούς και ίσως σε όλους τους πολιτισμούς εκφράζουν τη συναισθηματική τους κατάσταση στα βρέφη τους χρησιμοποιώντας υψηλές μουσικές μορφές λόγου και τραγουδιού που έχουν οικουμενικό χαρακτηριστικά και ειδικότερα πολιτιστικό χαρακτηριστικά. Θα δείξω ότι τα νεαρά βρέφη οικοδομούν στις συνήθειες αλληλεπίδρασης ένα ρεπερτόριο που προέρχεται από τις νόρμες και το στυλ της κουλτούρας μέσα στην οποία γεννήθηκαν. Ta βρέφη μπορούν να μαθαίνουν ρυθμικές κανονικότητες (πολιτισμικές συμβάσεις) και να τις χρησιμοποιούν ως δομικά υλικά στις γεμάτες νόημα συναλλαγές τους, οι οποίες έχουν την ιδιότητα του αυτοσχεδιασμού. Στη συνέχεια Θα δείξω ότι οι ξεριζωμένες μητέρες δεν εμπιστεύονται τον εαυτό τους στο να επιδεικνύουν μουσικότητα στις αλληλεπιδράσεις τους με τα βρέφη τους. Αυτή η έλλειψη εμπιστοσύνης φαίνεται να σχετίζεται με το χάσιμο της αυθεντικότητας λόγω της σύγχυσης της ταυτότητάς τους.
Οι ξεριζωμένες μητέρες πρέπει να βρουν μια νέα ισορροπία, μια νέα αρμονία με τα βρέφη τους, τόσο φυσική όσο και ψυχολογική. Πρέπει να αναπτύξουν σαφείς πηγές και μοίρες που Θα μεταφέρουν και θα ξεδιπλώνουν τη μουσικότητά τους στις στενές τους σχέσεις.
Θα συνεχίσω παρουσιάζοντας δεδομένα από μουσικούς τζαζ που κάνουν πρόβα για ένα κονσέρτο. Θα δείξω ότι η κουλτούρα της τζαζ μουσικής, η αίσθηση της
για την κοινή ιστορία και το ανήκειν, ενισχύουν την εμπιστοσύνη και τη δημιουργικότητα. H αυτοσχέδια μουσική προσφέρει μια μοναδική προοπτική της αρμονίας νου ανήκειν και νου σημαίνειν και την ικανότητα να είσαι κάπου τη μια στιγμή και ταυτόχρονα να είσαι παντού και πάντα. Οι μεγάλοι συνθέτες το κάνουν αυτό σε όλη νους τη ζωή - οριοθετούν περιοχές νου ανήκειν και τροχιές μοιραζόμενου χρόνου. H μουσική νους γίνεται το σπίτι μας και την ίδια στιγμή δίνει το κουράγιο και τη θέληση να προχωρήσουμε στο άγνωστο, να βρούμε και να διατηρήσουμε την αυθεντικότητα και την αξιοπρέπειά μας.

ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΜΕΛΩΔΙΑ ΜΕ ΤΟ I'CHING (ΤΗ ΘΕΩΡΙΑ TAO) ΓΥΡΩ ΑΠΟ ΤΟ ΠΥΘΑΓΟΡΕΙΟ ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ
David N. Lee
Πανεπιστήμιο Εδιμβούργου
H κίνηση βρίσκεται στην καρδιά της μουσικής - κίνηση ενώ δημιουργείς τον ήχο και κίνηση ενώ χορεύεις με τον ήχο. H κατανόηση της μουσικής προϋποθέτει την κατανόηση της μουσικής κίνησης και του πώς αυτή η κίνηση δημιουργεί το μουσικό ήχο. Τραγουδώντας ή παίζοντας μια μελωδία είναι σαν να γλιστράς από νησί σε νησί μέσα σε μια ηχητική Θάλασσα. Οι ομαλές πτώσεις της τονικότητας ανάμεσα στις νότες - νησιά, οι επιθέσεις προς τις νότες κατά την προσγείωση και η ασταθής δραστηριότητα ενώ διαμένεις στα νησιά, όλα αυτά προσθέτουν ζωτική έκφραση στη μελωδική περιοδεία των νησιών. Μερικές από τις μελωδικές περιοδείες, όπως οι Πυθαγόρειες, έρχονται πιο φυσικά από κάποιες άλλες καθώς o τόνος ενός Πυθαγόρειου νησιού περιέχει, στις αρμονικές νου, διαβατήρια για να άλλα νησιά νου Πυθαγόρειου αρχιπελάγους. 'Έτσι η ακολουθία νότων μίας μελωδίας στηρίζεται σε φυσικές μαθηματικές αρχές. Καν' αυτόν τον τρόπο και οι εκφραστικές πτώσεις της τονικότητας μεταξύ κάθε νότας και οι εκφραστικές μεταπτώσεις της έντασης όταν παίζουμε τις νότες - νόσο οι ήχοι καθαυτοί όσο και οι κινήσεις που τις παράγουν - υπόκεινται σε φυσικές μαθηματικές αρχές. Τα παραπάνω ακολουθούν μία ιδιαίτερη μαθηματική λειτουργία, τη λειτουργία νου θεωρήματος ΤΑΟ, το οποίο συνδέεται άρρηκτα με κάθε κίνηση που υπόκειται στους νόμους της βαρύτητας μ' αυτή τη διεισδυτική δύναμη που ασκείται στα σώματα όλων των ζωντανών οργανισμών. Αυτό φαίνεται από πειράματα που μετρούν τη χρονική μορφή των τονικών πτώσεων των τραγουδιστών και ενός τρομπονίστα, τις μεταπτώσεις της έντασης ενός μπασίστα και των κινήσεων που παράγουν αυτούς νους μουσικούς ήχους. Φαίνεται ότι μέσα από τη λειτουργία του ΤΑΟ η μουσική κίνηση και ο ήχος ενοποιούνται. H ίδια λειτουργία περιγράφει επίσης τη χρονική μορφή πολλών άλλων επιδέξιων κινήσεων νόσο στους ανθρώπους όσο και στα ζώα, καθώς επίσης και τη σχηματοποιημένη ροή ηλεκτρικής ενέργειας στον εγκέφαλο, η οποία καθοδηγεί την επιδέξια κίνηση. Υπ' αυτή την έννοια, το θεώρημα Ταυ ίσως παίζει σημαντικό ρόλο στην Συμπαντική Αρμονία.

ΜΟΥΣΙΚΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΚΑΙ ΠΡΟΤΥΠΑ ΖΩΗΣ:
ΜΕΡΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΜΙΜΗΣΗ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ
Carol Feldman
Πανεπιστήμιο Νέας Υόρκης
H μουσική βρίσκεται κατά κάποιο τρόπο έξω από τη ζωή, στη σφαίρα νου πιθανού περισσότερο παρά στη σφαίρα νου πραγματικού, σε έναν κόσμο πέρα από κάθε ανάγκη προσαρμογής. Με αυτή την έννοια μοιράζεται τον ίδιο χώρο με άλλους τρόπους έκφρασης νου πιθανού, όπως είναι η αφήγηση και το παιχνίδι. Ωστόσο, όλοι αυτοί οι τρόποι έκφρασης που μας συγκινούν, μας διασκεδάζουν και μας ανοίγουν νέους ,ορίζοντες, αντλούν τη δύναμή νους από τη σχέση νους με την πραγματική καθημερινή εμπειρία και τις αναγκαιότητες που αυτή επιβάλλει. Αυτή η σχέση είναι μιμητική. Χονδρικά μιλώντας η μουσική, η αφήγηση και το παιχνίδι μιμούνται τη ζωή.
H μουσική πετυχαίνει να μιμείται την καθημερινότητα μέσα από το μοίρασμα δυο σημαντικών παραμέτρων της καθημερινής δράσης: το χρόνο- με τις παραλλαγές του στη συμπύκνωση και την επέκταση - και την κίνηση- με τις παραλλαγές της στο τέμπο και στο ρυθμό. 'Έτσι, ακόμα και η μουσική, που είναι ελεύθερη από λέξεις και νοήματα, τόνο ή διάθεση, τόσο απόμακρη από τη ρουτίνα της καθημερινότητας όσο μπορεί κανείς να φανταστεί, ακόμη κι αυτή επιτελεί μια μίμηση των πράξεων της καθημερινής ζωής. Χρόνος και κίνηση έρχονται στο προσκήνιο, γιατί και η μουσική και οι πράξεις της καθημερινής ζωής ακολουθούν μια προοδευτική πορεία και έχουν ένα Τέλος - ξεκινούν από κάπου και επιστρέφουν για κάτι άλλο με κάτι - κάποιο σκοπό - κατά νου. Είναι περάσματα. Αυτή η ποιότητα της μουσικής να λειτουργεί ως πέρασμα, της επιτρέπει, όπως και στην αφήγηση, να μιμείται τη ζωή.
Φυσικά, αυτό είναι μόνο ένα μικρό μέρος της ιστορίας πρώτού γιατί η μουσική αποτελεί ένα πιο σύνθετο πολιτιστικό μέσο σε σχέση με την αφήγηση ως προς τη δημιουργία χρονικών και κινητικών πιθανοτήτων και δεύτερού, γιατί η μίμηση του περάσματος σχετίζεται μόνο με τον οριζόντιο άξονα της μουσικής. 0 κάθετος αρμονικός άξονας επιτυγχάνει ένα άλλο είδος μίμησης που βασίζεται σε άλλα - μαθηματικής φύσης - χαρακτηριστικά που ενυπάρχουν στην ίδια τη μουσική. Πιο απλά, η μίμηση του οριζόντιου άξονα είναι μίμηση προτύπων πολλαπλών ταυτόχρονων πράξεων, όπως πιθανόν τις συναντούμε σε μια ομάδα ανθρώπων που δρουν ταυτόχρονα στη ζωή τους. Οι μαθηματικοί νόμοι της αρμονίας επιτρέπουν στη μουσική να εκφράζει με ακρίβεια παραλλαγές σε ένα εύρος πιθανοτήτων από το απόλυτα σύμφωνο μέχρι το απόλυτα ασύμφωνο, δύο άκρα που συνήθως είναι το ίδιο επικίνδυνα και στη μουσική και στη ζωή.

ΟΙ ΡΙΖΕΣ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΣΤΗ ΜΙΜΗΣΗ, ΤΟ ΡΥΘΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΡΙΘΜΟ

Γιάννης Κουγιουμουτζάκης και Συνεργάτες
Πανεπιστήμιο Κρήτης

Στην ομιλία Θα περιγραφούν τα αποτελέσματα πειραματικών και νατουραλιστικών μελετών της ερευνητικής μας ομάδας τα οποία δείχνουν ότι η μίμηση, o ρυθμός και η αίσθηση του αριθμού λειτουργούν εξαρχής και καθ' όλη τη διάρκεια του πρώτου έτους της ζωής.
Αν πίσω από μια αίσθηση μουσικής αρμονίας κρύβονται σχέσεις αριθμών, τότε τα βρέφη του ανθρώπου έρχονται στον κόσμο με μια στοιχειώδη, αλλά πειραματικά ανιχνεύσιμη, αριθμητική ικανότητα. Αυτό μαρτυρεί μια πειραματική μελέτη της ομάδας μας.
Αν βασικό στοιχείο της μουσικής είναι ο ρυθμός, τότε τα βρέφη του ανθρώπου έρχονται στον κόσμο προικισμένα με μια εκτίμηση της μουσικής που επιδεικνύεται με μια αίσθηση ρυθμού στις εκφράσεις τους και μια ικανότητα κινητικού και φωνητικού συντονισμού με το ρυθμό της μουσικής που ακούν. Αυτό μαρτυρεί μια άλλη μελέτη της ομάδας μας.
Αν η κινητική και φωνητική μίμηση συνιστούν βασικά στοιχεία της μουσικής συμμετοχής, τότε η μουσικότητα είναι παρούσα στα βρέφη του ανθρώπου, γιατί μόλις γεννηθούν τα νεογνά μπορούν να μιμούνται κινητικά και φωνητικά ρυθμικά μοντέλα. Αυτό μαρτυρούν αρκετές πειραματικές και νατουραλιστικές μελέτες της ομάδας μας, τις οποίες θα ανασκοπήσω.
Οι συγκινήσεις που κινητοποιούν και συνοδεύουν τα μιμητικά και ρυθμικά παιχνίδια καθώς και την ανακάλυψη των αριθμητικών αντιστοιχιών είναι, επίσης ανιχνεύσιμες με τη μορφή των συγκινησιακών εκφράσεων, από την αρχή της ζωής.
Οι παραπάνω μελέτες ειδικά οι νατουραλιστικές δείχνουν ότι η ζωή αρχίζει με ένα πλούσιο μοίρασμα παρορμήσεων για μια ενεργό ζωή - ενήλικοι και βρέφη στη μίμηση και το ρυθμό μοιράζονται κινήσεις και ήχους, αυθόρμητες συγ-κινήσεις και άρρητες προθέσεις διαισθητικές προσδοκίες και φανερούς σκοπούς, επίγνωση χρόνου και χώρου, πράξεις και κίνητρα, σε ένα αρμονικό Παιχνίδι του συνειδητού με το ασυνείδητο. Αντικείμενο αυτής της μιμητικής και ρυθμικής μουσικότητας δεν είναι απλώς η «ακριβής» αντιγραφή των κινητικών και φωνητικών προτύπων, αλλά ο χρονικός συντονισμός η συνεργατικότητα, η συμπληρωματικότητα, η συνδημιουργία, η έγνοια για τη διυποκειμενική σχέση, μέσα στην οποία λαμβάνει χώρα η ανάπτυξη των παιδιών του είδους μας. Οι ρίζες της τέχνης - και δη της μουσικής - ανιχνεύονται στην αρχή της οντογένεσης των νεαρών βρεφών του είδους μας.
Στην πορεία του ιστορικού χρόνου η τέχνη αλλάζει μιμούμενη τη ζωή. H ζωή αλλάζει μιμούμενη την τέχνη. Έχει άραγε, νόημα να μιλούμε για ζωή και τέχνη, τη στιγμή που ανθρώπινη ζωή χωρίς τέχνη δεν φαίνεται να υπάρχει στην ιστορία του είδους μας και η τέχνη χωρίς ζωή είναι αδιανόητη;

H ΜΟΥΣΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ: ΑΝΑΖΗΤΩΝΤΑΣ ΤΟΝ ΡΥΘΜΟ ΤΗΣ ΣΥΝΤΡΟΦΙΚΟΤΗΤΑΣ

Colwyn Trevarthen
Πανεπιστήμιο Εδιμβούργου

Τιμώντας σε Mίκη Θεοδωράκη, για την δημιουργικότητα και την ανθρωπιά σου χρησιμοποιώ δύο Ελληνικές λέξεις που μου φαίνεται ότι γνωστοποιούν τη σημασία τους στην προσωδία τους. H λέξη «Ρυθμός» εκφράζει μια πηγαία ώθηση, μια κανονικότητα στην κίνηση, ζωντανή όπως η ροή ενός ποταμιού. H λέξη «Συμπάθεια» περιέχει όλα τα συναισθήματα που αναδύονται ανάμεσα στους ανθρώπους.
Έχω αφιερώσει σχεδόν τέσσερις δεκαετίες στη διερεύνηση της επικοινωνιακής δεξιότητας των βρεφών και των γονέων. Έχω προσπαθήσει να κατανοήσω τη «μουσικότητα» αυτής της δεξιότητας: το ρυθμό της επικοινωνίας και τη συμπάθεια των αισθημάτων.
Οι πρώτες εκφράσεις μιας μητέρας προς το νεογέννητο βρέφος της είναι ένα είδος τραγουδιού, ένα επαινετικό τραγούδι. Ακόμα και ένα πρόωρο βρέφος μπορεί να ανταποκριθεί με μουσική δεξιότητα εκπέμποντας απλά καλέσματα σε αυτοσχέδια συνομιλία, και οι μουσικοί ήχοι μπορούν να καταπραύνουν τη δυσφορία ενός νεογέννητου, δίνοντας ρυθμό για να απαλύνουν τη ζωή. Τις πρώτες εβδομάδες τα βρέφη διεγείρονται με τον παλμό και τις λεπτές αρμονίες του λόγου της μητέρας, στρέφοντας την προσοχή τους στους τόνους συμπάθειας, ή αποσυρόμενα όταν αυτοί οι τόνοι συμπάθειας απουσιάζουν. Από την αρχή της ζωής το παιδί είναι ένας ενεργός εκτελεστής που ακούει και κινεί με συγχρονισμό όλο του το σώμα στο οικείο τραγούδι και το χορό, που συντονίζεται με την ποίηση.
Εξερευνώντας τη μυστηριώδη περίοδο πριν το λόγο, ανακαλύπτουμε το σκοπό αυτής της πρώιμης μουσικότητας. Σε παιχνίδια και στίχους που παίζουν πειρακτικά με τις προβλέψεις τα βρέφη και οι σύντροφοί τους εξασκούνται σε τελετουργίες. Δημιουργούν εκφραστικές αφηγήσεις που αντλούν το νόημά τους από την εμπειρία της κοινής δράσης. Μαθαίνουν ρουτίνες τραγουδιών και χειρονομιών και τις επιδεικνύουν με υπερηφάνεια σε ανθρώπους που εμπιστεύονται. Απολαμβάνουν τα μουσικά αστεία. Παράλληλα, φοβούνται την παρερμηνεία στην παρουσία αγνώστων και ντρέπονται όταν η επικοινωνία αποτυγχάνει.
Καθώς το παιδί αρχίζει να περπατά μόνο του, κάνει την εμφάνισή της μια σοβαρότητα που ίσως φαίνεται να απειλεί τη μουσική συμπάθεια που υπήρχε στο προγενέστερο παιχνίδι του. Τώρα το παιδί Θέλει να μελετήσει τις πρακτικές προθέσεις των άλλων, να χρησιμοποιήσει τα αντικείμενα όπως εκείνοι τα χρησιμοποιούν και να εκτελέσει πράξεις επικοινωνιακής επίδειξης, που συμπεριλαμβάνουν τις πρώτες του λέξεις με τρόπο συμβατικό. παιχνίδι που δεν υπήρχε πριν. Το νεαρό νήπιο είναι ένας δημιουργικός μουσικός και χορευτής που λατρεύει το Θεατρικό παιχνίδι με τους συνομηλίκους. Οι δραματικές πράξεις νοήματος οδηγούν στη βαθιά σύλληψη των ανθρώπινων εφευρέσεων με ιδιαίτερη περηφάνια και στη συνέχεια, για τη διασκέδασή τους, με τρόπο «πρόστυχο» τις μεταμορφώνουν σε ανοησίες. Ένα βρέφος δεν μιλά με προτάσεις πειραματίζεται ήδη με εκφραστικές συμβάσεις της κουλτούρας του.
Τα βρέφη δεν είναι πάντα χαρούμενα. O Θρήνος ενός βρέφους που πονάει είναι ο πιο λυπηρός ήχος και στον Θυμό η φωνή του βρέφους έχει τρομακτική δύναμη. Αλλά αυτές οι εκκλήσεις για βοήθεια ή οι χειρονομίες περιφρόνησης και αντίστασης βοηθούν να καθορίσουμε 10 απαραίτητα όρια της ανθρώπινης συναλλαγής. Βοηθούν στη ρύθμιση της ισορροπίας των κοινωνικών συνεργασιών. Τα ηθικά συναισθήματα είναι οι φυσικοί ρυθμιστές όλων εκείνων που οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν μαζί και να μάθουν. Και η από κοινού εκτίμηση της ομορφιάς είναι ένα από αυτά τα συναισθήματα.
Όλοι οι νόμοι και οι κυρώσεις των σύνθετων πολιτισμών μας περιορίζονται από φυσικές αρχές κινήτρων που προκύπτουν από ευαισθησίες και λειτουργίες με τις οποίες έχουμε γεννηθεί. H φύση μας είναι να είμαστε δραστήρια άτομα που εμπλέκονται σε κοινωνικές εμπειρίες αναζητώντας την αποδοχή των άλλων και αποφεύγοντας την επίκριση και την αντιπάθεια. Με αυτόν τον τρόπο η ιστορία της ανθρώπινης ζωής είναι μέρος της δυναμικής αρμονίας όλης της εξελιγμένης φύσης - και αυτό είναι ένα κομμάτι που πρέπει να κάνει τη μουσική κατανοητή.
Μίκη, έχω διαβάσει για τη ζωή σου. Γνωρίζω ότι η δική μου ζωή ήταν πιο εύκολη και έχω υπάρξει λιγότερο γενναίος από σένα. Ανταποκρίνομαι στην αφοσίωσή σου και την αγάπη σου για ό,τι είναι όμορφο, παρά τη σκληρότητα. Αναγνωρίζω κάποιες κοινές αποκαλύψεις της παιδικής μας ηλικίας σχετικά με την ενέργεια και την αρμονία της ζωής.

ΟΙ ΝΟΜΟΙ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΑΡΜΟΝΙΑΣ

Jerome Bruner
Πανεπιστήμιο Νέας Υόρκης

Το μυστικό της αρμονίας φυσικά, είναι «η ενότητα στην πολλαπλότητα», το να ενοποιείς τα πολλά σε κάτι πιο ενιαίο και αυτοσυντηρούμενο. H αρμονία προϋποθέτει την τιθάσευση μίας προηγηθείσας δυσαρμονίας. Πάρτε για παράδειγμα την «κοινοτική αρμονία» όπου οι άνθρωποι ζουν ειρηνικά μεταξύ τους. Το βασικό προαπαιτούμενο είναι η αμοιβαία εκτίμηση της διαφοράς - διαφορές συμφερόντων, τρόπων σκέψης τρόπων ζωής. Ένα σύστημα κατάκτησης της αρμονίας παρέχει τα μέσα για την ένταξη της διαφοράς σε μία λειτουργική σχέση.
Οι συνταγματικοί νόμοι παρέχουν ένα παράδειγμα. Μια μεγάλη αμερικανική πολιτική προσωπικότητα, ο James Madison, υποστήριξε ότι κάθε εκτεταμένο έθνος πρέπει να καταφέρει να λειτουργεί με τα διαφορετικά συμφέροντα που εξυπηρετεί - τοπικά και εθνικά, εμπορικά και πνευματικά, οποιαδήποτε. Αυτά τα διαφορετικά συμφέροντα δεν μπορούν ούτε να αγνοηθούν ούτε να καταντήσουν «μέσοι όροι», αλλά θα πρέπει να «εκπροσωπούνται» στο ίδιο το σύστημα διακυβέρνησης. Ακόμη και OTO ανώτατο επίπεδο πρέπει να «εκπροσωπούνται» όλα τα συμφέροντα. Για την επίτευξη αυτού του ιδεώδους πρότεινε ότι ακόμη και στο ανώτατο εθνικό επίπεδο πρέπει να υπάρχει μια «διάκριση των εξουσιών», η οποία μπορεί να επιτευχθεί με τη δημιουργία τριών κλάδων διακυβέρνησης: a) ένα τοπικά εκλεγμένο σώμα εκπροσώπων που «φτιάχνουν» τους νόμους της χώρας στο όνομα του έθνους ως όλου, αλλά και με το νου στραμμένο σ' αυτούς που εκπροσωπούν, β) ένα εκτελεστικό σώμα επιφορτισμένο με την εφαρμογή ή την επιβολή αυτών των νόμων προς όφελος όλου του έθνους, και γ) ένα δικαστικό σώμα επιφορτισμένα κρίνει εάν πράγματι οι νόμοι, ως έχουν και ως εφαρμόζονται, εκφράζουν τις αντιπροσωπευτικές απαιτήσεις όπως ορίζονται από το ιδρυτικό σύνταγμα, το οποίο είναι αφιερωμένο στην αναζήτηση μίας λειτουργικής σχέσης μεταξύ των αναπόφευκτα αντικρουόμενων συμφερόντων - e pluribus unum*
Αλλά η κοινωνική αρμονία Θα πρέπει επίσης να εξασφαλίζει μία προβλέψιμη σταθερότητα στο χρόνο. Και εδώ εισάγεται ένα νομικό σύστημα, το οποίο διασφαλίζει ότι πάντα ο νόμος συνεχίζει να προστατεύει τα συμφωνημένα κοινά συμφέροντα, ότι υπάρχει ένα Θεσμοθετημένο σώμα ενόρκων το οποίο Θα λαμβάνεται πάντα υπόψη - βασισμένο στην αρχή του δεδικασμένου, όπως αποκαλείται.
Κατά κάποιο τρόπο επομένως Θα πρέπει να υπάρχει τόσο οριζόντια όσο και κάθετη αρμονία - όπως συμβαίνει με την αρμονία και την αντίστιξη στη μουσική. Αλλά Θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί όταν χρησιμοποιούμε τη μουσική μεταφορά. Λατρεύουμε τη μουσική γιατί μπορούμε να τη φέρουμε έξω από το πλαίσιο της ζωής να την ακούσουμε όπως παίζεται σε μία αίθουσα συναυλιών. H κοινοτική αρμονία, αλοίμονο, είναι δέσμια του πλαισίου της. 'Όταν προσπαθούμε να καταστήσουμε τη μουσική ένα στενό πρότυπο της κοινοτικής αρμονίας τότε κινδυνεύουμε να υποστούμε τα παράλογα και τις σκληρότητες του ολοκληρωτισμού.

ΣΥΜΠΑΝΤΙΚΗ, ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ ΑΡΜΟΝΙΑ
C. Trevarthen, Β. Bruner, M. Θεοδωράκης
Συμπεράσματα από τρεις Επίτιμους Διδάκτορες του Πανεπιστημίου Κρήτης.

• "ένας από τους πολλούς" - εθνικό ρητό των ΗΠΑ που αναφέρεται στην ένωση των 13 πρώτων Πολιτειών, στην αρχή της Αμερικάνικης Επανάστασης. Προτάθηκε από τον Pierre Eugene DuSimitiere και επιλέχτηκε το 1776. Αντικαταστάθηκε το 1956 με το "In God We Trust" (στον Θεό που εμπιστευόμαστε).

• To αντίστοιχο ρητό που υιοθέτησε η Ευρωπαϊκή Ένωση το 2000 είναι «In varietate concord/a> (αρμονία / συμφωνία στη διαφορά /ποικιλομορφία).Η φράση e pluribus unum υπάρχει στο Moretum, ένα ποίημα που αποδίδεται στον Βιργίλιο. (σημ.. των μετ.)