Επιστήμη και Συνειδητότητα

Ομιλία στο Βόλο στο Φεστιβάλ Βεσάκ από τον  Στέλλιο Κώτσιο - Μαθηματικός

Αγαπητοί φίλοι,

Θα ήθελα κατ' αρχάς να εκφράσω τις θερμές μου ευχαριστίες στους διοργανωτές αυτής της εκδήλωσης για την πρόσκληση τους να παρευρίσκομαι εδώ, πράγμα που με τιμά ιδιαίτερα.

Το θέμα της παρουσίασης μου είναι «Επιστήμη και Συνειδητότητα». Αντιλαμβάνεστε προφανώς, ότι πρόκειται για ένα μάλλον αχανές θέμα και πάρα πολλά μπορούν να γραφούν ή να ειπωθούν, σχετικά.  Στο σύντομο διάστημα αυτής της ομιλίας  θα παραθέσω φυσικά, μόνο μερικές βασικές προσεγγίσεις.

Είναι γνωστό σε όλους μας, ότι το βασικό πρόβλημα του εξελικτικού μας συστήματος είναι ο εγωισμός – χωριστικότητα. Αυτός μπορεί να αφορά, άτομα, ομάδες, έθνη ή ακόμα και ολόκληρη την ανθρωπότητα. Πρόκειται για την άποψη, ότι το «μέρος» είναι σπουδαιότερο από το «όλον», ανώτερο,  και κατά κάποιο τρόπο,  το κέντρο του σύμπαντος.

Ο συνήθης τρόπος «υλοποίησης» του είναι ο εγκλωβισμός μέσα σε ιδεολογήματα, ιδεοληψίες ή, όπως ακαδημαϊκά λέμε, νοητικές ή αρχετυπικές μορφές, ενώ ο τρόπος απελευθέρωσης είναι η ανάπτυξη του συνειδέναι, η διεύρυνση της συνειδητότητος. Η αντίληψη δηλαδή ότι υπάρχει ένας ευρύτερος χώρος, από τον μικρόκοσμο μας, του οποίου είμαστε απλά μέρος.

Συγκεκριμένα, η κάθε νέα νοητική μορφή έχει δύο «πρόσωπα»,  ένα κατ’ αρχάς θετικό, διότι προσκομίζει νέες αντιλήψεις του επιστητού, προκαλώντας αλλαγή συνειδητότητος και επομένως απελευθέρωση από την προηγούμενη, κυριαρχούσα νοητική μορφή. Και ένα αρνητικό, όταν εγκλωβίζεται κάποιος σε αυτή, και μετατρέπεται σταδιακά σε « φυλακή» όπως λέμε, σε αιτία χωριστικότητος του μέρους από το όλο.

Στο πλαίσιο των παραπάνω σκέψεων θα ήθελα να εξετάσω  το θέμα της επιστήμης.

Πρέπει κατ’ αρχάς να τονισθεί ότι υπάρχει μία περίεργη αντίληψη του περισσοτέρου κόσμου για την επιστήμη. Την θεωρούν σαν κάτι αναμβισβήτητα αποδεκτό σαν αξία διαχρονική και ακλόνητη, υπερκείμενη των πολιτισμών και του χρόνου. Δεν πρόκειται όμως παρά για έναν τρόπο σκέψεως και προσέγγισης του κόσμου, καθαρά «δυτικό», ενταγμένου μέσα στον συγκεκριμένο πολιτισμό και την τρέχουσα εποχή. Αργότερα, είτε θα εγκαταλειφθεί είτε θα μετεξελιχθεί. Σήμερα όμως, έχει πάρει τέτοιες διαστάσεις που αποτελεί πλέον, την παγκόσμια θρησκεία των καιρών μας.

Σαν αρχετυπική λοιπόν μορφή η επιστήμη, έχει και αυτή το θετικό και αρνητικό της πρόσωπο. Έχει αναμφισβήτητα συντελέσει τα μέγιστα στην αλλαγή της παγκόσμιας συνείδησης αλλά και έχει αρχίσει να δίνει, με τα διάφορα αδιέξοδα της τα πρώτα δείγματα «φυλακής».

Ας δούμε κατ’ αρχάς, το πως η επιστήμη δρα μέχρι σήμερα σαν ένα εφαλτήριο για ανέλιξη και συνειδησιακή μετεξέλιξη.

Αν και τα θεμέλια της βρίσκονται αναμφισβήτητα στην αρχαία Ελλάδα, δύο γεγονότα υπήρξαν καθοριστικά για την σημερινή της μορφή: Το πρώτο ήταν ο χωρισμός των χριστιανικών εκκλησιών και η απόφαση της καθολικής εκκλησίας να αφήσει (με απλά λόγια) τα πνευματικά θέματα στους «ειδικούς» (στον παπά δηλαδή) και να στρέψει την προσπάθεια των ανθρώπων στην γνώση και την κατανόηση του φυσικού κόσμου και το δεύτερο η διατύπωση της πειραματικής μεθόδου από τον Βάκωνα και η χρήση της σαν αποδεικτικού εργαλείου.

Τα δύο αυτά συμβάντα, λειτουργώντας, το πρώτο σαν κατεύθυνση εργασίας, το δεύτερο σαν μέθοδος, οδήγησαν τον άνθρωπο να εγκαταλείψει σταδιακά τον εσωτερικό κόσμο, με τον οποίο ήταν έως τότε άρρηκτα δεμένος και να ασχοληθεί με τον κόσμο των φαινομένων, τον εξωτερικό κόσμο. Αυτό ήταν μία αναγκαία για την εποχή πράξη, η οποία θα σταματούσε την άκριτη και παθητική εξάρτηση των ανθρώπων από τον αστρικό κόσμο, θα τους οδηγούσε σε μία μελέτη φαινομένων και αιτιών, θα ανέπτυσσε δηλαδή το νοητικό τους και πολύ αργότερα σε μία εκ νέου συνάντηση με το υπερφυσικό, αλλά υπό το πρίσμα αυτής της τεράστιας εμπειρίας. Με άλλα λόγια μιλάμε για βαθιές αλλαγές στην συνείδηση, για μεγάλες επεκτάσεις του συνειδέναι.

Μέσα στα 500 τελευταία χρόνια της συνεχούς ανάπτυξης της η επιστήμη είχε πολλούς σταθμούς, που αποτελούν, κατά την γνώμη μου, σημεία μεγάλης επέκτασης της παγκόσμιας συνείδησης. Θα ήθελα να αναφέρω μερικά. Φυσικά, μια και δεν είμαι πανεπιστήμων, θα περιοριστώ κυρίως, στον χώρο των θετικών επιστημών.

Η ανακάλυψη από τους Newton και Leibnitz, του απειροστικού λογισμού. Μίας μεθόδου η οποία επέτρεψε την κατά προσέγγιση μετρήσεις. Ό,τι δεν γνωρίζουμε επακριβώς το προσεγγίζουμε κατά το δοκούν και δουλεύουμε με την προσέγγιση του. Όλες οι σημερινές τεχνολογικές εφαρμογές στηρίζονται πάνω σε αυτήν την θεωρία.

Η διατύπωση της θεωρίας της εξέλιξης από τον Δαρβίνο. Δεν έχει σημασία αν συμφωνεί ή όχι κανείς μαζί της αλλά στο ότι έφερε στον νοητικό εξοπλισμό των ανθρώπων την άποψη της διαδοχικής αλληλοσυσχέτισης των πραγμάτων.

Η Θεωρητική Μηχανική για την κίνηση των ουρανίων σωμάτων και την ευστάθεια του ηλιακού συστήματος. Δεν έχει σημασία εάν ισχύει ή όχι, σημασία έχει ότι έδωσε την ιδέα της ύπαρξης βασικών μαθηματικών νόμων από τους οποίους πηγάζουν οι υπόλοιποι.

Η ιδέας της ψυχανάλυσης και η ανάπτυξη της σύγχρονης ψυχολογίας. Μία εκπληκτική προς τα έξω παρουσίαση των εσωτερικών κόσμων και της λειτουργίας τους.

Η Θεωρία της Σχετικότητας. Έθεσε στην διάθεση της ανθρώπινης συνείδησης δύο μεγάλους εσωτερικούς νόμους: το ότι η μάζα και η ενέργεια είναι πράγματα ισοδύναμα και το ότι οι μετρήσεις και η προσέγγιση σου εξαρτάται κάθε φορά από το σύστημα αναφοράς, από το πως δηλαδή και από που βλέπεις τα πράγματα.

Η περίφημη ανακάλυψη του Kurt Godel, για την μη πληρότητα των μαθηματικών. Θεωρία που εισηγείται την ύπαρξη γνώσεων πέρα αυτών που μπορούμε να προσεγγίσουμε θέτοντας κάποια λογικά αξιώματα.

Η ανακάλυψη του DNA. Έφερε στο προσκήνιο, αυτό που εσωτερικά ονομάζεται μόνιμο άτομο και έδωσε το έναυσμα για την σύγχρονη γενετική τεχνολογία, η οποία κάτω υπό προϋποθέσεις θα επιτρέψει στην ανθρωπότητα να παίξει  τον ρυθμιστικό της ρόλο πάνω στα κατώτερα βασίλεια.

Η κυβερνητική και η προσπάθεια για την κατασκευή αυτομάτων. Η μέθοδος αυτή, ενώ στην αρχή στηριζότανε στην αντιγραφή των ανθρωπίνων λειτουργιών, απέτυχε, γιατί κατέδειξε ότι υπάρχει κάτι βαθύτερο που συνδέει και ελέγχει την ανθρώπινη φύση.

Η εφεύρεση των Η/Υ και η, μέσω αυτών, υλοποίηση του Διαδικτύου. Το αρχαίο αίτημα για μία παγκόσμια ενότητα βρήκε τον πρώτο της θιασώτη.

Τέλος, η περίφημη θεωρία της περιπλοκότητος, γνωστή και ως θεωρία του χάους. Παρότι βρίσκεται ακόμα στα σπάργανα, έχει δείξει σε μία ευρύτατη κλίμακα την ενότητα των πάντων, την μεγάλη αλληλεξάρτηση τους και κυρίως την τάση της ουσίας για διάλυση και «αταξία», η οποία συγκροτείται όμως σε τάξη από κάποιους ιδιαίτερους και ανεξιχνίαστους μέχρι στιγμής λόγους.

Όλα τα παραπάνω δείχνουν σαφώς, τις σημαντικές αλλαγές που έφερε στην ανθρώπινη συνείδηση η επιστήμη. Ήταν φυσικό λοιπόν να «θεοποιηθεί» κατά κάποιον τρόπο, να λατρευθεί και να αποτελεί όπως είπαμε ένα είδος θρησκείας, αφού οι ανθρώπινες μάζες, εναποθέτουν σε αυτήν τις ελπίδες τους.

Αυτό αποτελεί το αρνητικό πρόσωπο της επιστήμης. Δεν πρέπει να παραβλέπουμε ότι σε πολλούς τομείς έχει πολλά αδιέξοδα και αδυνατεί να δώσει όχι λύσεις, ούτε καν απαντήσεις. Αυτό οφείλεται στην άρνηση της να εμπλουτισθεί με νέες βαθύτερες έννοιες και στο περιορισμό της σε ένα συγκεκριμένο είδος σκέψης, που συνιστά πνευματικό εγωισμό, αφού πιστεύει ότι μπορεί να τα καταλάβει και να τα εξηγήσει όλα.

Τελειώνοντας, αγαπητοί φίλοι,  δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα «Πάντα ρεί και ουδέν μένειν», ότι ό,τι γεννιέται πεθαίνει και ότι η επιστήμη δεν εξαιρείται αυτών των Παγκοσμίων Νόμων.

Χρειάζεται η εγκατάλειψη εκ μέρους της, της υπεροπτικής στάσης, ο εμπλουτισμός της με αυτό που αποκαλείται ενέργειες της καρδιάς και κυρίως η αποδοχή από την ανθρωπότητα, ότι και η επιστήμη είναι παρά μία διαδικασία προσέγγισης του Όλου η οποία σε συνδυασμό και συνεργασία και με άλλες πανανθρώπινες νοητικές ή αρχετυπικές μορφές θα αποκαλύψει και θα θέσει σε χρηστή χρήση βαθύτερους νόμους και ενέργειες της ύπαρξης. Τότε μόνο θα παίξει τον ιστορικό και εξελικτικό της ρόλο συνεισφέροντας στην προς τα έξω εκδήλωσης της Μεγάλης Αλήθειας.